<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0550"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 550 般若心经开度</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 550 般若心经开度</title> <author>明 弘丽著</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">550</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经开度</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17816"> <charName>CBETA CHARACTER CB17816</charName> <mapping cb:dec="1000856" type="PUA">U+F4598</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>[宋-木+(羽/木)]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:07"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0550.0854b" n="0854b"/> <lb ed="X" n="0854b01"/> <lb ed="X" n="0854b02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 550-A 心经开度说</cb:mulu><head>No. 550-A <lb ed="X" n="0854b03"/><lb ed="R041" n="0893b01"/> 心经开度说</head> <lb ed="X" n="0854b04"/> <lb ed="X" n="0854b05"/><lb ed="R041" n="0893b02"/><p xml:id="pX26p0854b0501">修心万行。智慧为先。罔明般若。临流失筏。故初祖西 <lb ed="X" n="0854b06"/><lb ed="R041" n="0893b03"/>来。直指人心。见性成<persName>佛</persName>。以续慧命。五传而至黄梅。则 <lb ed="X" n="0854b07"/><lb ed="R041" n="0893b04"/>专指人。受持金刚般若。以般若之所建言。即初祖之 <lb ed="X" n="0854b08"/><lb ed="R041" n="0893b05"/>所直指。宗教无有二也。但于教之所说到者。用到。为 <lb ed="X" n="0854b09"/><lb ed="R041" n="0893b06"/>祖心老婆。于宗之所用到者。说到。为<persName>佛</persName>舌廣长。是以 <lb ed="X" n="0854b10"/><lb ed="R041" n="0893b07"/>有宗教之殊名耳。慨自古人。分别<persName>如来</persName>禅。祖师禅。以 <lb ed="X" n="0854b11"/><lb ed="R041" n="0893b08"/>行纵夺。迷言者流。遂尊奉祖师禅。为极则。<persName>如来</persName>禅。置 <lb ed="X" n="0854b12"/><lb ed="R041" n="0893b09"/>之不问。且所奉为祖师禅者。非古之祖师禅。特不过 <lb ed="X" n="0854b13"/><lb ed="R041" n="0893b10"/>機语新奇。文字别调。较之学语座主。如画家焉。一画 <lb ed="X" n="0854b14"/><lb ed="R041" n="0893b11"/>禽鸟。一画鬼怪。俱画也。未尝離丹靑。能别有神伎也。 <lb ed="X" n="0854b15"/><lb ed="R041" n="0893b12"/>何所诧异。且禽鸟。入素见之。画之似不似。难以欺人。 <lb ed="X" n="0854b16"/><lb ed="R041" n="0893b13"/>鬼怪人所罕见。画之似不似。无所辨谬。故今宗风之 <lb ed="X" n="0854b17"/><lb ed="R041" n="0893b14"/>衰。尤甚讲壇也。望一夸宗禅者。了然于<persName>如来</persName>禅。正不 <lb ed="X" n="0854b18"/><lb ed="R041" n="0893b15"/>可得也。设起沩山于今日。则将曰。祖师禅。许汝了也。 <lb ed="X" n="0854b19"/><lb ed="R041" n="0893b16"/><persName>如来</persName>禅。未梦见在。不将又高<persName>如来</persName>禅。而低祖师禅耶。 <lb ed="X" n="0854b20"/><lb ed="R041" n="0893b17"/>法门如此。慧命谁寄。慧命无寄。今天谁度。山居无事。 <lb ed="X" n="0854b21"/><lb ed="R041" n="0893b18"/>间拈大乘经教。以示参徒。盖以且未说到。何能用到。 <lb ed="X" n="0854b22"/><lb ed="R041" n="0894a01"/>苟欲说到。非廣长舌语不能。依经指示。聊以借用廣 <lb ed="X" n="0854b23"/><lb ed="R041" n="0894a02"/>长舌语。进诸人于<persName>如来</persName>禅。以达祖师禅。亦非肯纵诸 <lb ed="X" n="0854b24"/><lb ed="R041" n="0894a03"/>人于<persName>如来</persName>禅。不夺诸人于祖师禅也。若便有人。取此 <pb ed="X" xml:id="X26.0550.0854c" n="0854c"/> <lb ed="X" n="0854c01"/><lb ed="R041" n="0894a04"/>担荷去。热棒无情。未放汝在。今经因新发心弟子。名 <lb ed="X" n="0854c02"/><lb ed="R041" n="0894a05"/>开度者。时在诵持。为之指释。故即以开度名之。窃取 <lb ed="X" n="0854c03"/><lb ed="R041" n="0894a06"/>般若。乃六度万行之首。西乾四七。东震二三。之所传 <lb ed="X" n="0854c04"/><lb ed="R041" n="0894a07"/>持实在于此。苟欲开度来学。舍此奚将。本开度听说。 <lb ed="X" n="0854c05"/><lb ed="R041" n="0894a08"/>以开度标名。得当焉。</p><p xml:id="pX26p0854c0509" cb:place="inline">新安沙门罗峰堕道人书</p></cb:div> <lb ed="X" n="0854c06"/> <lb ed="X" n="0854c07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">心经开度</cb:mulu> <lb ed="X" n="0854c08"/><cb:docNumber>No. 550</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0854c09"/><lb ed="R041" n="0894a10"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>心经开度</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0854c10"/> <lb ed="X" n="0854c11"/><lb ed="R041" n="0894a11"/><byline cb:type="author">明新安沙门释 罗峰弘丽 著</byline> <lb ed="X" n="0854c12"/><lb ed="R041" n="0894a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0854c1201">般若波罗蜜多心经</p></cb:div> <lb ed="X" n="0854c13"/><lb ed="R041" n="0894a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0854c1301">般若。梵语。此云智慧。此二字。是功。是因。波罗蜜多。 <lb ed="X" n="0854c14"/><lb ed="R041" n="0894a14"/>梵语。此云彼岸到。此三字。是验。是果。有功。即有验。 <lb ed="X" n="0854c15"/><lb ed="R041" n="0894a15"/>有因。即有果。有智慧。即于彼岸到。盖以生死此岸。 <lb ed="X" n="0854c16"/><lb ed="R041" n="0894a16"/>总由无明妄见。无无明。则无生死此岸。即是彼岸 <lb ed="X" n="0854c17"/><lb ed="R041" n="0894a17"/>到。非别有个彼岸为所到者。以有最初无明。由失 <lb ed="X" n="0854c18"/><lb ed="R041" n="0894a18"/>本明智慧。迷无。执有。发妄知见。成立生死此岸。故 <lb ed="X" n="0854c19"/><lb ed="R041" n="0894b01"/>成隔越彼岸。若其不失智慧。何有无明。何有生死 <lb ed="X" n="0854c20"/><lb ed="R041" n="0894b02"/>此岸。寧不于涅槃彼岸。人人臻到哉。故必以智慧 <lb ed="X" n="0854c21"/><lb ed="R041" n="0894b03"/>为因。斯有彼岸到之果。是为般若波罗蜜多。重文 <lb ed="X" n="0854c22"/><lb ed="R041" n="0894b04"/>句義如此。若问何为智慧。则後经文。开示明了。临 <lb ed="X" n="0854c23"/><lb ed="R041" n="0894b05"/>文自当剖析。今要言之。照蕴空。无所得。则为智慧。 <lb ed="X" n="0854c24"/><lb ed="R041" n="0894b06"/>不照蕴空。无所得。则非智慧。则是无明。无明者。无 <pb ed="X" xml:id="X26.0550.0855a" n="0855a"/> <lb ed="X" n="0855a01"/><lb ed="R041" n="0894b07"/>智慧之明也。故不能安忍无得。而迷无见有也。能 <lb ed="X" n="0855a02"/><lb ed="R041" n="0894b08"/>不有有。则明矣。喩如天无雲。则明朗。户开窗。则光 <lb ed="X" n="0855a03"/><lb ed="R041" n="0894b09"/>亮。人无著。则通达。皆以能无得明之证。今人念念 <lb ed="X" n="0855a04"/><lb ed="R041" n="0894b10"/>著有。何以能明哉。故只是无明众生。只是轮迴生 <lb ed="X" n="0855a05"/><lb ed="R041" n="0894b11"/>死。不能于彼岸臻到也。闻经者。可以悚然醒矣。心 <lb ed="X" n="0855a06"/><lb ed="R041" n="0894b12"/>之一字。是喩。喩此经于般若部四百卷中。赅括终 <lb ed="X" n="0855a07"/><lb ed="R041" n="0894b13"/>始。为般若全部之宗本。如心在人身中。为百骸万 <lb ed="X" n="0855a08"/><lb ed="R041" n="0894b14"/>窍之主宰。人能制心。则能御形。若能通达此经。即 <lb ed="X" n="0855a09"/><lb ed="R041" n="0894b15"/>通达全部般若。无有异義。故心字喩明之。经字。有 <lb ed="X" n="0855a10"/><lb ed="R041" n="0894b16"/>贯摄義。如线贯华。摄群花朵。成缦莊严。彰<persName>佛</persName>言教。 <lb ed="X" n="0855a11"/><lb ed="R041" n="0894b17"/>摄众法门。成<persName>佛</persName>修证。又训常训法。指<persName>佛</persName>言教。为终 <lb ed="X" n="0855a12"/><lb ed="R041" n="0894b18"/>古之常法。所不可违偝者。是为加赞诸<persName>佛</persName>。所有名 <lb ed="X" n="0855a13"/><lb ed="R041" n="0895a01"/>句文身之辞。用斯解了。则触目经题。而向後经文。 <lb ed="X" n="0855a14"/><lb ed="R041" n="0895a02"/>便可思过半矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0855a15"/><lb ed="R041" n="0895a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0855a1501">观自在菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0855a16"/><lb ed="R041" n="0895a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0855a1601">此因人彰教。为众生立个榜样。令之如菩萨。行于 <lb ed="X" n="0855a17"/><lb ed="R041" n="0895a05"/>甚深般若也。夫般若。为<persName>佛</persName>果之因。一切菩萨之所 <lb ed="X" n="0855a18"/><lb ed="R041" n="0895a06"/>通行者。何以独本此菩萨彰教。以菩萨。本耳根圆 <lb ed="X" n="0855a19"/><lb ed="R041" n="0895a07"/>通。证性无生。寂灭现前。是无明之所从破。是智慧 <lb ed="X" n="0855a20"/><lb ed="R041" n="0895a08"/>之所从生。见此菩萨。即见智慧矣。故所独本。何言 <lb ed="X" n="0855a21"/><lb ed="R041" n="0895a09"/>之。一切万法。但有言说。都无实義。迷之不了。循声 <lb ed="X" n="0855a22"/><lb ed="R041" n="0895a10"/>流转。是为无明。悟之能了。闻复翳除。是为智慧。今 <lb ed="X" n="0855a23"/><lb ed="R041" n="0895a11"/>菩萨。本名观世音。观世如音响。何有于攀缘。寻声 <lb ed="X" n="0855a24"/><lb ed="R041" n="0895a12"/>救众苦。岂其迷真实。便此无明破。便此智慧生。故 <pb ed="X" xml:id="X26.0550.0855b" n="0855b"/> <lb ed="X" n="0855b01"/><lb ed="R041" n="0895a13"/>云。此方真教体。淸净在音闻。不本此菩萨。而谁本 <lb ed="X" n="0855b02"/><lb ed="R041" n="0895a14"/>哉。噫。诸人欲得观自在么观世音去。抑或以观蕴 <lb ed="X" n="0855b03"/><lb ed="R041" n="0895a15"/>空。之得心无罣碍。即为观自在。亦可此则观自在。 <lb ed="X" n="0855b04"/><lb ed="R041" n="0895a16"/>即是般若。无有二法。故独本之以彰教。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0855b05"/><lb ed="R041" n="0895a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0855b0501">行深般若波罗蜜多时。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0855b06"/><lb ed="R041" n="0895a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0855b0601">此本菩萨。因地修心时。出法名也。云深般若者。即 <lb ed="X" n="0855b07"/><lb ed="R041" n="0895b01"/>色即空观照。是现前寂灭究竟涅槃。直达<persName>佛</persName>果之 <lb ed="X" n="0855b08"/><lb ed="R041" n="0895b02"/><persName>正遍知</persName>。非权小乘。浅鲜观知可及。行者。依于般若。 <lb ed="X" n="0855b09"/><lb ed="R041" n="0895b03"/>入流忘所。不落有为。不住无为。时者。因地修证。初 <lb ed="X" n="0855b10"/><lb ed="R041" n="0895b04"/>中後心之时。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0855b11"/><lb ed="R041" n="0895b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0855b1101">照见五蕴皆空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0855b12"/><lb ed="R041" n="0895b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0855b1201">此实出深般若之观照也。此照见字。即上行字。然 <lb ed="X" n="0855b13"/><lb ed="R041" n="0895b07"/>非别照一空。以行般若。但了五蕴。无实体性。不因 <lb ed="X" n="0855b14"/><lb ed="R041" n="0895b08"/>之出生妄想分别。立能所法。造轮迴因果。是为照 <lb ed="X" n="0855b15"/><lb ed="R041" n="0895b09"/>空智镜。是为行于般若。五蕴。色受想行识也。本八 <lb ed="X" n="0855b16"/><lb ed="R041" n="0895b10"/>识相见二分。立色心二法。于心。分受想行识四者。 <lb ed="X" n="0855b17"/><lb ed="R041" n="0895b11"/>立五蕴名。以五盖覆有情。失本性觉妙明。故名蕴。 <lb ed="X" n="0855b18"/><lb ed="R041" n="0895b12"/>色者。内外根身器界。一切所有形相。受者。内而根 <lb ed="X" n="0855b19"/><lb ed="R041" n="0895b13"/>身染著。外而器界爱增。想者。内而用心思量。外而 <lb ed="X" n="0855b20"/><lb ed="R041" n="0895b14"/>依境分别。行者。内而心数生灭。外而相状变迁。识 <lb ed="X" n="0855b21"/><lb ed="R041" n="0895b15"/>者。内而主宰觉知。外而影像形色。从心生境言之。 <lb ed="X" n="0855b22"/><lb ed="R041" n="0895b16"/>则有识。斯有行。有行乃成想。有想以为受。从境生 <lb ed="X" n="0855b23"/><lb ed="R041" n="0895b17"/>心言之。则受以起想。想以为行。行以现识。四者相 <lb ed="X" n="0855b24"/><lb ed="R041" n="0895b18"/>为终始。所谓根本润生无明。即此也。若不有四。即 <pb ed="X" xml:id="X26.0550.0855c" n="0855c"/> <lb ed="X" n="0855c01"/><lb ed="R041" n="0896a01"/>无于色。若无于色。复何有四。此又相见二分之相 <lb ed="X" n="0855c02"/><lb ed="R041" n="0896a02"/>为终始也。今云皆空。则照见一法妄。而法法皆妄。 <lb ed="X" n="0855c03"/><lb ed="R041" n="0896a03"/>法法皆妄。实无一法之有出生也。包摄根尘界空。 <lb ed="X" n="0855c04"/><lb ed="R041" n="0896a04"/>无诸生死法。在内。既无众生生死法。何有声闻缘 <lb ed="X" n="0855c05"/><lb ed="R041" n="0896a05"/>觉二乘法。既无声闻缘觉二乘法。何有菩萨一乘 <lb ed="X" n="0855c06"/><lb ed="R041" n="0896a06"/>法。俱包摄在内。故此照见为深般若。当如何观照。 <lb ed="X" n="0855c07"/><lb ed="R041" n="0896a07"/>说在後文。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0855c08"/><lb ed="R041" n="0896a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0855c0801">度一切苦厄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0855c09"/><lb ed="R041" n="0896a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0855c0901">此实出依。般若之于彼岸到也。苦厄。是此岸。度苦 <lb ed="X" n="0855c10"/><lb ed="R041" n="0896a10"/>厄。是脱離此岸。到乃彼岸。一切。该诸分段变易生 <lb ed="X" n="0855c11"/><lb ed="R041" n="0896a11"/>死。盖轮转凡夫。有分段生死之苦厄。以迷蕴空成 <lb ed="X" n="0855c12"/><lb ed="R041" n="0896a12"/>立。浅证圣人。怖变易生死之苦厄。以未究竟蕴空 <lb ed="X" n="0855c13"/><lb ed="R041" n="0896a13"/>成立。今深照蕴空。是乃究竟涅槃。故一切苦厄之 <lb ed="X" n="0855c14"/><lb ed="R041" n="0896a14"/>皆度。然则今人之不離苦厄者。皆自缚之也。苟能 <lb ed="X" n="0855c15"/><lb ed="R041" n="0896a15"/>观照蕴空。且不作二乘之怖畏生死。随类度生。况 <lb ed="X" n="0855c16"/><lb ed="R041" n="0896a16"/>作凡夫之住著生死哉。此为发明度苦厄实理。然 <lb ed="X" n="0855c17"/><lb ed="R041" n="0896a17"/>须知当经所度之苦厄。是菩萨度一切众生。出于 <lb ed="X" n="0855c18"/><lb ed="R041" n="0896a18"/>苦厄也。若专作自度苦厄说。则失之。齐此为因人 <lb ed="X" n="0855c19"/><lb ed="R041" n="0896b01"/>彰法正文。後皆<persName>佛</persName>为舍利子。发明开示之辞。令了 <lb ed="X" n="0855c20"/><lb ed="R041" n="0896b02"/>悟于照蕴空。度苦厄之深般若也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0855c21"/><lb ed="R041" n="0896b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0855c2101">舍利子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0855c22"/><lb ed="R041" n="0896b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0855c2201">此呼当機弟子名也。舍利。梵语。此云鹙。乃鸟也。此 <lb ed="X" n="0855c23"/><lb ed="R041" n="0896b05"/>鸟目最明利。尊者母目如之。故以为名。尊者依母 <lb ed="X" n="0855c24"/><lb ed="R041" n="0896b06"/>立名。故云舍利子。居<persName>佛</persName>声闻弟子中。智慧第一。可 <pb ed="X" xml:id="X26.0550.0856a" n="0856a"/> <lb ed="X" n="0856a01"/><lb ed="R041" n="0896b07"/>了悟于深般若者。故特呼而告之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0856a02"/><lb ed="R041" n="0896b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0856a0201">色不异空空不异色。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0856a03"/><lb ed="R041" n="0896b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0856a0301">此为开示蕴空实理。本自寂灭现前。令不迷于菩 <lb ed="X" n="0856a04"/><lb ed="R041" n="0896b10"/>萨照蕴空之照见也。一句。指空空色。一句。指色空 <lb ed="X" n="0856a05"/><lb ed="R041" n="0896b11"/>空。指空空色。令无迷色。指色空空。令无迷空。盖迷 <lb ed="X" n="0856a06"/><lb ed="R041" n="0896b12"/>色则失空。迷空则碍色。失有碍之境。即有变迁之 <lb ed="X" n="0856a07"/><lb ed="R041" n="0896b13"/>心。握照不恒。即是生灭知见。非深般若之圆明照 <lb ed="X" n="0856a08"/><lb ed="R041" n="0896b14"/>见也。故今两示不异。令知无色外之空。空外之色。 <lb ed="X" n="0856a09"/><lb ed="R041" n="0896b15"/>则见皆色皆空。皆空皆色。照无二用。一道涅槃当 <lb ed="X" n="0856a10"/><lb ed="R041" n="0896b16"/>前显现矣。而所以不异之旨。示在下二句。临文释 <lb ed="X" n="0856a11"/><lb ed="R041" n="0896b17"/>之。迷色。属生死凡夫知见。迷空。属外道二乘知见。 <lb ed="X" n="0856a12"/><lb ed="R041" n="0896b18"/>入般若堂。都无是事。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0856a13"/><lb ed="R041" n="0897a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0856a1301">色即是空空即是色。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0856a14"/><lb ed="R041" n="0897a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0856a1401">此为开示不异之理。何以不异哉。即是之耳。夫色 <lb ed="X" n="0856a15"/><lb ed="R041" n="0897a03"/>者。坚固妄想所凝结之根身器界也。四大宛然。山 <lb ed="X" n="0856a16"/><lb ed="R041" n="0897a04"/>河可见。何以即是空哉。圆觉有言之。我今此身。四 <lb ed="X" n="0856a17"/><lb ed="R041" n="0897a05"/>大和合。所谓发毛爪齿皮肉骨筋髓脑垢色。皆归 <lb ed="X" n="0856a18"/><lb ed="R041" n="0897a06"/>于地。唾涕脓血津液涎沫痰泪精气大小便利。皆 <lb ed="X" n="0856a19"/><lb ed="R041" n="0897a07"/>归于水。暖气归火。动转归风。四大各離。今者妄身。 <lb ed="X" n="0856a20"/><lb ed="R041" n="0897a08"/>当在何处。即知此身。毕竟无体。和合为相。实同幻 <lb ed="X" n="0856a21"/><lb ed="R041" n="0897a09"/>化。解此经義。便于现前四大身色。直达即空理性。 <lb ed="X" n="0856a22"/><lb ed="R041" n="0897a10"/>盖见为身色有者。以有和合之身。故经直示无和 <lb ed="X" n="0856a23"/><lb ed="R041" n="0897a11"/>合之身。以除迷执。夫诸物和合成体。则不得本物 <lb ed="X" n="0856a24"/><lb ed="R041" n="0897a12"/>留形。若得本物留形。则便是未始和合。如将靑黄 <pb ed="X" xml:id="X26.0550.0856b" n="0856b"/> <lb ed="X" n="0856b01"/><lb ed="R041" n="0897a13"/>红黑白五色。和合成色。还分得开。靑色归靑。黄色 <lb ed="X" n="0856b02"/><lb ed="R041" n="0897a14"/>归黄等否。今执四大和合为身。却于身中。地大坚 <lb ed="X" n="0856b03"/><lb ed="R041" n="0897a15"/>相。一一可指归地大。水大湿相。一一可指归水大。 <lb ed="X" n="0856b04"/><lb ed="R041" n="0897a16"/>火大暖相。一一可指归火大。风大动相。一一可指 <lb ed="X" n="0856b05"/><lb ed="R041" n="0897a17"/>归风大。既可各归。岂不各離。既在各離。于何和合。 <lb ed="X" n="0856b06"/><lb ed="R041" n="0897a18"/>乃当以知。此身毕竟无体。乃当以知。此身实同幻 <lb ed="X" n="0856b07"/><lb ed="R041" n="0897b01"/>化。幻化之身。如梦身也。梦中人物。在有非有。若在 <lb ed="X" n="0856b08"/><lb ed="R041" n="0897b02"/>有有。醒来时。所梦人物。何不现相。若曰。梦生醒灭。 <lb ed="X" n="0856b09"/><lb ed="R041" n="0897b03"/>灭乃以无。然梦之生。既有生相。现诸人物。则醒之 <lb ed="X" n="0856b10"/><lb ed="R041" n="0897b04"/>灭。当有灭相。见于枯残。诸人梦醒时。枯残人物何 <lb ed="X" n="0856b11"/><lb ed="R041" n="0897b05"/>在。既无灭相。则是无有生相。无生相身。有生相色 <lb ed="X" n="0856b12"/><lb ed="R041" n="0897b06"/>乎。色其不即空乎。今人难语此者。盖是梦人不闻 <lb ed="X" n="0856b13"/><lb ed="R041" n="0897b07"/>雷音耳。独怪圭峰。当年读圆觉此段经句。痛哭流 <lb ed="X" n="0856b14"/><lb ed="R041" n="0897b08"/>涕。当下知归。<name role="" type="person">洪觉笵</name>谓其证到石头之所云四大 <lb ed="X" n="0856b15"/><lb ed="R041" n="0897b09"/>性自复。然何在疏圆觉。失经圆理甚多。即释四大 <lb ed="X" n="0856b16"/><lb ed="R041" n="0897b10"/>各離句。亦复不能当前直指。把各離。疏作观照分 <lb ed="X" n="0856b17"/><lb ed="R041" n="0897b11"/>析。得非于即空实理。犹𥉵眯耶。谛思其故。必由当 <lb ed="X" n="0856b18"/><lb ed="R041" n="0897b12"/>时于经句中。但能达妄。未得证真。若但达妄。而不 <lb ed="X" n="0856b19"/><lb ed="R041" n="0897b13"/>证真。则未说得四大性自复。亦未说得色即是空。 <lb ed="X" n="0856b20"/><lb ed="R041" n="0897b14"/>何不再思。富楼那尊者。当日疑四大之相凌夺。不 <lb ed="X" n="0856b21"/><lb ed="R041" n="0897b15"/>容圆满周遍。我今此身。四大周遍。无处不坚。无处 <lb ed="X" n="0856b22"/><lb ed="R041" n="0897b16"/>不湿。无处不暖。无处不动。曾无相凌夺者。何哉。必 <lb ed="X" n="0856b23"/><lb ed="R041" n="0897b17"/>其大性。如彼灯光。满室而不碍室。故一室能容多 <lb ed="X" n="0856b24"/><lb ed="R041" n="0897b18"/>灯光也。故一身。可四大同周也。更即病人证之。一 <pb ed="X" xml:id="X26.0550.0856c" n="0856c"/> <lb ed="X" n="0856c01"/><lb ed="R041" n="0898a01"/>大受病。失其自性。馀大俱不安。常冒风而发热。流 <lb ed="X" n="0856c02"/><lb ed="R041" n="0898a02"/>涕身痛。盖乃风大有。而大大各有。便相凌夺也。岂 <lb ed="X" n="0856c03"/><lb ed="R041" n="0898a03"/>不可知无病之身。诸大之不相凌夺。乃诸大之不 <lb ed="X" n="0856c04"/><lb ed="R041" n="0898a04"/>有复性归源也。何此即空之色。当前了然。而人迷 <lb ed="X" n="0856c05"/><lb ed="R041" n="0898a05"/>迷。执身为有也。噫亦睡之忒煞矣。若夫山河外色 <lb ed="X" n="0856c06"/><lb ed="R041" n="0898a06"/>之即空。则楞严有言之。汝观地性。粗为四大。细为 <lb ed="X" n="0856c07"/><lb ed="R041" n="0898a07"/>微尘。至邻虚尘。析彼极微。色边际相。七分所成。更 <lb ed="X" n="0856c08"/><lb ed="R041" n="0898a08"/>析邻虚。即实空性。言实空性者。非因缘生。析出之 <lb ed="X" n="0856c09"/><lb ed="R041" n="0898a09"/>空性也。是即空性也。今人观微尘合相之山河。不 <lb ed="X" n="0856c10"/><lb ed="R041" n="0898a10"/>观微尘自性之山河。故见其质碍耳。岂知一微空 <lb ed="X" n="0856c11"/><lb ed="R041" n="0898a11"/>故。众微空。众微空故。一微空。一微空中。无众微。众 <lb ed="X" n="0856c12"/><lb ed="R041" n="0898a12"/>微空中。无一微。山河寂灭。理本如斯。诸人试静观 <lb ed="X" n="0856c13"/><lb ed="R041" n="0898a13"/>默究之。何如。苟能得于色之即是空。而空之即是 <lb ed="X" n="0856c14"/><lb ed="R041" n="0898a14"/>色。不待言矣。若不解了。于如此之空色。呜呼。能发 <lb ed="X" n="0856c15"/><lb ed="R041" n="0898a15"/>空色不异之观照哉。故此二句。是为开示不异之 <lb ed="X" n="0856c16"/><lb ed="R041" n="0898a16"/>旨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0856c17"/><lb ed="R041" n="0898a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0856c1701">受想行识亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0856c18"/><lb ed="R041" n="0898a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0856c1801">此例心法四蕴如色蕴。令一一解了于蕴空之相 <lb ed="X" n="0856c19"/><lb ed="R041" n="0898b01"/>即。发不异空蕴之观照也。受之即是空者。如眼见 <lb ed="X" n="0856c20"/><lb ed="R041" n="0898b02"/>色。领会色像时。为受。然一眼见众色。众色一时领 <lb ed="X" n="0856c21"/><lb ed="R041" n="0898b03"/>会。若非当领会。即无领会。则此色在受。彼色如何 <lb ed="X" n="0856c22"/><lb ed="R041" n="0898b04"/>容纳。今一眼见众色。一一皆领会。曾无不领会碍 <lb ed="X" n="0856c23"/><lb ed="R041" n="0898b05"/>领会者。故知受之即是空也。想之即是空者。一念 <lb ed="X" n="0856c24"/><lb ed="R041" n="0898b06"/>忆无量事。事事明记。为想。若想不空。则一事在记。 <pb ed="X" xml:id="X26.0550.0857a" n="0857a"/> <lb ed="X" n="0857a01"/><lb ed="R041" n="0898b07"/>馀事谁为缘拟。而乃驴事未去。马事到来耶。譬如 <lb ed="X" n="0857a02"/><lb ed="R041" n="0898b08"/>有人作客。久離家鄕。忽然生念。便觉原本家鄕。父 <lb ed="X" n="0857a03"/><lb ed="R041" n="0898b09"/>子亲戚。种种事务。一时现前。苟非想之即是空。能 <lb ed="X" n="0857a04"/><lb ed="R041" n="0898b10"/>有此融通耶。受想本空。行识可知。以营受想者。为 <lb ed="X" n="0857a05"/><lb ed="R041" n="0898b11"/>行。主行者。为识。四者异名不异体。达一蕴空。可悟 <lb ed="X" n="0857a06"/><lb ed="R041" n="0898b12"/>蕴蕴皆空矣。倘欲法说明了。楞严有五蕴。六入。十 <lb ed="X" n="0857a07"/><lb ed="R041" n="0898b13"/>二处。十八界。本<persName>如来</persName>藏。妙真如性。文可检。今不引 <lb ed="X" n="0857a08"/><lb ed="R041" n="0898b14"/>彼文者。以彼为言妄显真。彰于離義。此当了真无 <lb ed="X" n="0857a09"/><lb ed="R041" n="0898b15"/>妄。方得即義。虽能離。即能即。然離。得断妄淸净。即。 <lb ed="X" n="0857a10"/><lb ed="R041" n="0898b16"/>得证真淸净。不证真。无能断妄。指修心学人。当指 <lb ed="X" n="0857a11"/><lb ed="R041" n="0898b17"/>之从即得離。若但说離。彼别作離想。早是妄了。如 <lb ed="X" n="0857a12"/><lb ed="R041" n="0898b18"/>何得永離诸妄。是故。法门修心。寥<g ref="#CB17816">𰍗</g>其人。大乘般 <lb ed="X" n="0857a13"/><lb ed="R041" n="0899a01"/>若罕闻于世。当经即色即空之观照。亦久尘埋。而 <lb ed="X" n="0857a14"/><lb ed="R041" n="0899a02"/>全即全空。全空全離。全離全觉。全觉全明。全明全 <lb ed="X" n="0857a15"/><lb ed="R041" n="0899a03"/>妙。在人日用现行中者。总语之而不觉矣。悲夫。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0857a16"/><lb ed="R041" n="0899a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0857a1601">舍利子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0857a17"/><lb ed="R041" n="0899a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0857a1701">此将开示以真空实相。令不迷相以迷照也。又重 <lb ed="X" n="0857a18"/><lb ed="R041" n="0899a06"/>呼当機者名。而告之。盖以众生。失照之原。由不了 <lb ed="X" n="0857a19"/><lb ed="R041" n="0899a07"/>达实相淸净。见有诸相发生。发妄攀缘。知见不息。 <lb ed="X" n="0857a20"/><lb ed="R041" n="0899a08"/>乃失自性般若。顚倒轮迴。迷妄修学。故有凡夫生 <lb ed="X" n="0857a21"/><lb ed="R041" n="0899a09"/>死。三乘渐次。不入大乘种姓。今语之以深般若之 <lb ed="X" n="0857a22"/><lb ed="R041" n="0899a10"/>照诸法空。令悟大乘修学。若但为说法空。不示以 <lb ed="X" n="0857a23"/><lb ed="R041" n="0899a11"/>法空实相。彼必有计是诸法空。是诸法空。为何相 <lb ed="X" n="0857a24"/><lb ed="R041" n="0899a12"/>者。求相不得。又生疑念。不能行深般若。朗照诸法 <pb ed="X" xml:id="X26.0550.0857b" n="0857b"/> <lb ed="X" n="0857b01"/><lb ed="R041" n="0899a13"/>皆空矣。故下空相开示尤为关要。特重呼名而告 <lb ed="X" n="0857b02"/><lb ed="R041" n="0899a14"/>之。令警心谛听。闻诸法空相。而了然于诸法空得 <lb ed="X" n="0857b03"/><lb ed="R041" n="0899a15"/>无迷照也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0857b04"/><lb ed="R041" n="0899a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0857b0401">是诸法空相不生不灭不垢不净不增不减。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0857b05"/><lb ed="R041" n="0899a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0857b0501">此直示以真空实相。是诸法者。指所示照之蕴空 <lb ed="X" n="0857b06"/><lb ed="R041" n="0899a18"/>法也。空相者。诸法空之相也。盖有真实空。自有真 <lb ed="X" n="0857b07"/><lb ed="R041" n="0899b01"/>实相。众生不悟真实空。正以不睹真实相。故乃迷 <lb ed="X" n="0857b08"/><lb ed="R041" n="0899b02"/>明失照。空晦暗中。结暗成色。见有根身器界。种种 <lb ed="X" n="0857b09"/><lb ed="R041" n="0899b03"/>诸相。不入净觉。故此指出令晓。不生者。空非作故 <lb ed="X" n="0857b10"/><lb ed="R041" n="0899b04"/>有。不灭者。空无所壞裂。不垢者。空不受染汚。不净 <lb ed="X" n="0857b11"/><lb ed="R041" n="0899b05"/>者。空不受洁白。不增者。空无可加尙。不减者。空无 <lb ed="X" n="0857b12"/><lb ed="R041" n="0899b06"/>可脱離。是故。離因果。離修证。平等遍满之为真空 <lb ed="X" n="0857b13"/><lb ed="R041" n="0899b07"/>实相。达斯实相。自能不即色而发照。亦不離色而 <lb ed="X" n="0857b14"/><lb ed="R041" n="0899b08"/>发照。唯不异空。不异色。而发照矣。盖以即色为相。 <lb ed="X" n="0857b15"/><lb ed="R041" n="0899b09"/>实相之相。不生。不垢。不增。于何即色。以離色为相。 <lb ed="X" n="0857b16"/><lb ed="R041" n="0899b10"/>实相之相。不灭。不净。不减。如何離色。无可即。无可 <lb ed="X" n="0857b17"/><lb ed="R041" n="0899b11"/>離。圆明无住。在斯时乎。故此实相开示。正所以成 <lb ed="X" n="0857b18"/><lb ed="R041" n="0899b12"/>照般若也。若分指。则不生灭。離凡夫因果。不垢净。 <lb ed="X" n="0857b19"/><lb ed="R041" n="0899b13"/>離二乘修证。不增减。入性觉圆常。下文开示。本此 <lb ed="X" n="0857b20"/><lb ed="R041" n="0899b14"/>推明。然此为标指一真下为示離诸妄。知所照之 <lb ed="X" n="0857b21"/><lb ed="R041" n="0899b15"/>真又知所離之妄。後能依真旋妄。離妄即真。两不 <lb ed="X" n="0857b22"/><lb ed="R041" n="0899b16"/>迷于明照也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0857b23"/><lb ed="R041" n="0899b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0857b2301">是故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0857b24"/><lb ed="R041" n="0899b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0857b2401">此本上文诸法空相。指示明显。用廣推言。本觉实 <pb ed="X" xml:id="X26.0550.0857c" n="0857c"/> <lb ed="X" n="0857c01"/><lb ed="R041" n="0900a01"/>相。为大寂灭海。为生<persName>佛</persName>一源。究竟淸净。離诸妄相。 <lb ed="X" n="0857c02"/><lb ed="R041" n="0900a02"/>故此承接。是故者。是此不生不灭等。为诸法空相 <lb ed="X" n="0857c03"/><lb ed="R041" n="0900a03"/>之故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0857c04"/><lb ed="R041" n="0900a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0857c0401">空中无色无受想行识无眼耳鼻舌身意无色声香 <lb ed="X" n="0857c05"/><lb ed="R041" n="0900a05"/>味触法无眼界乃至无意识界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0857c06"/><lb ed="R041" n="0900a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0857c0601">此至无智亦无得句。总彰实相。所離之诸妄相法 <lb ed="X" n="0857c07"/><lb ed="R041" n="0900a07"/>也。空中者。空实相中。此二字。连是故二字。直贯至 <lb ed="X" n="0857c08"/><lb ed="R041" n="0900a08"/>无智亦无得句。盖显空实相中。一切妄相之远離 <lb ed="X" n="0857c09"/><lb ed="R041" n="0900a09"/>一切众生皆本成<persName>佛</persName>。无不以般若光。住涅槃岸也。 <lb ed="X" n="0857c10"/><lb ed="R041" n="0900a10"/>今此。为无蕴处界三。凡夫轮迴法。无色受想行识 <lb ed="X" n="0857c11"/><lb ed="R041" n="0900a11"/>者。实相中。无五蕴法相也。无眼耳等者。实相中。无 <lb ed="X" n="0857c12"/><lb ed="R041" n="0900a12"/>六根法相也。无色声等者。实相中。无六尘法相也。 <lb ed="X" n="0857c13"/><lb ed="R041" n="0900a13"/>六根六尘。又名十二处。若遇多迷色法。少迷心法 <lb ed="X" n="0857c14"/><lb ed="R041" n="0900a14"/>人。则指此十二处开示之。以眼耳鼻舌身。皆内色。 <lb ed="X" n="0857c15"/><lb ed="R041" n="0900a15"/>色声香味触。皆外色。今分名指出。彼得不迷也。意 <lb ed="X" n="0857c16"/><lb ed="R041" n="0900a16"/>法两者。为心法。此则约言心法。以彼少迷故。若遇 <lb ed="X" n="0857c17"/><lb ed="R041" n="0900a17"/>于心法迷人。则指五蕴开示之。以受想行识。分指 <lb ed="X" n="0857c18"/><lb ed="R041" n="0900a18"/>心法故。意。意根也。法。外五尘影也。以意根无别有 <lb ed="X" n="0857c19"/><lb ed="R041" n="0900b01"/>体。依眼耳等五根立相。故所对根之尘。即眼等五 <lb ed="X" n="0857c20"/><lb ed="R041" n="0900b02"/>家尘。但眼等对别。意根对总。眼等对现在尘。意根 <lb ed="X" n="0857c21"/><lb ed="R041" n="0900b03"/>对落谢尘。故别立法名。无眼界乃至无意识界者。 <lb ed="X" n="0857c22"/><lb ed="R041" n="0900b04"/>无十八界法相也。乃至者。包摄色界。眼识界。耳界。 <lb ed="X" n="0857c23"/><lb ed="R041" n="0900b05"/>声界。耳识界。鼻界。香界。鼻识界。舌界。味界。舌识界。 <lb ed="X" n="0857c24"/><lb ed="R041" n="0900b06"/>身界。触界。身识界。意界。法界。在内。全彰十八界法 <pb ed="X" xml:id="X26.0550.0858a" n="0858a"/> <lb ed="X" n="0858a01"/><lb ed="R041" n="0900b07"/>也。界者。有侷限。不能超越之義。眼界者。眼以色为 <lb ed="X" n="0858a02"/><lb ed="R041" n="0900b08"/>界。眼不能见声香等故。眼不能越色见故。色界者。 <lb ed="X" n="0858a03"/><lb ed="R041" n="0900b09"/>色以眼为界。声香等不能对眼故。色必眼所见故。 <lb ed="X" n="0858a04"/><lb ed="R041" n="0900b10"/>眼识界者。眼家识。以眼色为界。依根始发识故。眼 <lb ed="X" n="0858a05"/><lb ed="R041" n="0900b11"/>不能发声香等识故。耳等界義。俱如之。是所谓尽 <lb ed="X" n="0858a06"/><lb ed="R041" n="0900b12"/>落名言数量也。为无明妄相法。实相之所都无也。 <lb ed="X" n="0858a07"/><lb ed="R041" n="0900b13"/>盖蕴处界诸法。为凡夫轮迴因果。乃生灭因。缘实 <lb ed="X" n="0858a08"/><lb ed="R041" n="0900b14"/>相不生不灭。何有于此。是故无之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0858a09"/><lb ed="R041" n="0900b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0858a0901">无无明亦无无明尽乃至无老死亦无老死尽无苦 <lb ed="X" n="0858a10"/><lb ed="R041" n="0900b16"/>集灭道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0858a11"/><lb ed="R041" n="0900b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0858a1101">此无因缘觉悟。四谛修证。缘觉声闻法。无明至老 <lb ed="X" n="0858a12"/><lb ed="R041" n="0900b18"/>死。为十二流转门。无明尽。至老死尽。为十二还灭 <lb ed="X" n="0858a13"/><lb ed="R041" n="0901a01"/>门。盖于流转得还灭者。为缘觉观法。今无流转。何 <lb ed="X" n="0858a14"/><lb ed="R041" n="0901a02"/>有还灭。故曰无无明。亦无无明尽。<note place="inline">云云</note>。是无缘觉 <lb ed="X" n="0858a15"/><lb ed="R041" n="0901a03"/>法也。乃至者。包擧无明缘行。行缘识。识缘名色。名 <lb ed="X" n="0858a16"/><lb ed="R041" n="0901a04"/>色缘六入。六入缘触。触缘受。受缘爱。爱缘取。取缘 <lb ed="X" n="0858a17"/><lb ed="R041" n="0901a05"/>有。有缘生。生缘老死。无明灭则行灭。行灭则识灭。 <lb ed="X" n="0858a18"/><lb ed="R041" n="0901a06"/>识灭则名色灭。名色灭则六入灭。六入灭则触灭。 <lb ed="X" n="0858a19"/><lb ed="R041" n="0901a07"/>触灭则受灭。受灭则爱灭。爱灭则取灭。取灭则有 <lb ed="X" n="0858a20"/><lb ed="R041" n="0901a08"/>灭。有灭则生灭。生灭则老死灭之辞。无苦集灭道 <lb ed="X" n="0858a21"/><lb ed="R041" n="0901a09"/>者。无厌苦果断集因慕灭果修道因之声闻法。盖 <lb ed="X" n="0858a22"/><lb ed="R041" n="0901a10"/>声闻人。见三界生死。尽是苦果。此苦果。总由诸妄 <lb ed="X" n="0858a23"/><lb ed="R041" n="0901a11"/>因缘。集熏成种。若无集因。则无苦果。乃慕于灭。而 <lb ed="X" n="0858a24"/><lb ed="R041" n="0901a12"/>修远離尘劳妄想之道。此则即于缘觉。所见流转 <pb ed="X" xml:id="X26.0550.0858b" n="0858b"/> <lb ed="X" n="0858b01"/><lb ed="R041" n="0901a13"/>门之因缘法。立苦集二谛。还灭门之因缘法。立灭 <lb ed="X" n="0858b02"/><lb ed="R041" n="0901a14"/>道二谛。分门别谛。总为见有垢净。空实相中。不垢 <lb ed="X" n="0858b03"/><lb ed="R041" n="0901a15"/>不净。何所依立。是故无之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0858b04"/><lb ed="R041" n="0901a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0858b0401">无智亦无得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0858b05"/><lb ed="R041" n="0901a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0858b0501">此无能所修证。菩萨法也。无智者。无能修。无得者。 <lb ed="X" n="0858b06"/><lb ed="R041" n="0901a18"/>无所证。盖有证得。则有增。有修除。则有减。空实相 <lb ed="X" n="0858b07"/><lb ed="R041" n="0901b01"/>中。生<persName>佛</persName>平等。圆满淸净。不增不减。何修何证。是故 <lb ed="X" n="0858b08"/><lb ed="R041" n="0901b02"/>幷诸菩萨。能观之心。所求之果境。而皆无之。甚哉。 <lb ed="X" n="0858b09"/><lb ed="R041" n="0901b03"/>般若照观。非尔炎识之明见门。生灭心数。能所功 <lb ed="X" n="0858b10"/><lb ed="R041" n="0901b04"/>用。是故初告之色空不异。中道性境。以发照用。中 <lb ed="X" n="0858b11"/><lb ed="R041" n="0901b05"/>告之真空实相。平等常住。以立照体。後告之究竟 <lb ed="X" n="0858b12"/><lb ed="R041" n="0901b06"/>淸净。冥绝诸妄。以除照所。庶可获入性觉。朗圆明 <lb ed="X" n="0858b13"/><lb ed="R041" n="0901b07"/>照。同诸菩萨之照见诸法皆空。而行深般若也。文 <lb ed="X" n="0858b14"/><lb ed="R041" n="0901b08"/>齐此止。统前色不异空起。为开示菩萨之所行于 <lb ed="X" n="0858b15"/><lb ed="R041" n="0901b09"/>般若者。不得作前浅後深。以照空之照。为所起幻 <lb ed="X" n="0858b16"/><lb ed="R041" n="0901b10"/>智。此无智无得。为除于幻观也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0858b17"/><lb ed="R041" n="0901b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0858b1701">以无所得故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0858b18"/><lb ed="R041" n="0901b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0858b1801">此为开示淸净本觉。为因地心。果地觉之所原本。 <lb ed="X" n="0858b19"/><lb ed="R041" n="0901b13"/>以究竟始觉。圆满妙觉者。令之必依般若之彼岸 <lb ed="X" n="0858b20"/><lb ed="R041" n="0901b14"/>到。乃苦厄度。而不迷因。不违果。于修无修。得证无 <lb ed="X" n="0858b21"/><lb ed="R041" n="0901b15"/>证也。盖无所得。为本觉净性。般若为本觉净光。非 <lb ed="X" n="0858b22"/><lb ed="R041" n="0901b16"/>净性。不发净光。非净光。不照净性。一道之法。相为 <lb ed="X" n="0858b23"/><lb ed="R041" n="0901b17"/>体用。无自无他者也。故此开示。令知菩萨所行之 <lb ed="X" n="0858b24"/><lb ed="R041" n="0901b18"/>般若。乃称性照观。非因缘生法也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0550.0858c" n="0858c"/> <lb ed="X" n="0858c01"/><lb ed="R041" n="0902a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0858c0101">菩提萨埵依般若波罗蜜多故心无罣碍无罣碍故 <lb ed="X" n="0858c02"/><lb ed="R041" n="0902a02"/>无有恐怖远離顚倒梦想究竟涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0858c03"/><lb ed="R041" n="0902a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0858c0301">此原上句推本。开示菩萨。如性发照。如照解脱成 <lb ed="X" n="0858c04"/><lb ed="R041" n="0902a04"/>立因修。始觉究竟。菩提。梵语。此云觉。萨埵。梵语。此 <lb ed="X" n="0858c05"/><lb ed="R041" n="0902a05"/>云有情。乃求<persName>佛</persName>智度众生者之名目也。依般若者。 <lb ed="X" n="0858c06"/><lb ed="R041" n="0902a06"/>依自性净光也。波罗蜜多者。净光所照之净性境 <lb ed="X" n="0858c07"/><lb ed="R041" n="0902a07"/>也。故心无罣碍者。空照圆妙。不立能所知见分别 <lb ed="X" n="0858c08"/><lb ed="R041" n="0902a08"/>取捨也。无有恐怖者。无诸分段变易生死。之恐怖 <lb ed="X" n="0858c09"/><lb ed="R041" n="0902a09"/>诸妄境界也。远離顚倒梦想者。永断无明之诸妄 <lb ed="X" n="0858c10"/><lb ed="R041" n="0902a10"/>知见也。究竟涅槃者。寂灭现前。证圆觉海。不同二 <lb ed="X" n="0858c11"/><lb ed="R041" n="0902a11"/>乘之有馀<g ref="#CB01926">灰</g>断也。涅槃。梵语。此云寂灭。又云圆寂。 <lb ed="X" n="0858c12"/><lb ed="R041" n="0902a12"/>谓圆除五住。寂灭永安。乃<persName>佛</persName>所归之极果也。合文 <lb ed="X" n="0858c13"/><lb ed="R041" n="0902a13"/>无罣碍。无恐怖。離倒想。竟涅槃。是所谓度一切苦 <lb ed="X" n="0858c14"/><lb ed="R041" n="0902a14"/>厄也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0858c15"/><lb ed="R041" n="0902a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0858c1501">三世诸<persName>佛</persName>依般若波罗蜜多故得阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0858c16"/><lb ed="R041" n="0902a16"/>菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0858c17"/><lb ed="R041" n="0902a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0858c1701">此原上句推本。开示诸<persName>佛</persName>。如性圆照。如照明妙。成 <lb ed="X" n="0858c18"/><lb ed="R041" n="0902a18"/>立果证。妙觉圆满。阿耨多罗三藐三菩提。梵语阿。 <lb ed="X" n="0858c19"/><lb ed="R041" n="0902b01"/>此云无。耨多罗。此云上。三。此云正。藐。此云等。菩提 <lb ed="X" n="0858c20"/><lb ed="R041" n="0902b02"/>此云觉。乃<persName>佛</persName>果之极称。此中一故字。及上节两故 <lb ed="X" n="0858c21"/><lb ed="R041" n="0902b03"/>字。以无所得句一故字。皆是推本之辞。然无得句 <lb ed="X" n="0858c22"/><lb ed="R041" n="0902b04"/>一故字。又下三故字之所由本。盖由淸净性。发淸 <lb ed="X" n="0858c23"/><lb ed="R041" n="0902b05"/>净光。依淸净光。还照淸净性。乃无照生所。无所生 <lb ed="X" n="0858c24"/><lb ed="R041" n="0902b06"/>能。故除诸妄境。永断无明。当前寂灭。为诸菩萨之 <pb ed="X" xml:id="X26.0550.0859a" n="0859a"/> <lb ed="X" n="0859a01"/><lb ed="R041" n="0902b07"/>所修行也。依淸净光。常照淸净性。乃无妄觉明。圆 <lb ed="X" n="0859a02"/><lb ed="R041" n="0902b08"/>觉遍满。为诸<persName>如来</persName>之所果证也。则夫欲该觉果。彻 <lb ed="X" n="0859a03"/><lb ed="R041" n="0902b09"/>觉因。捨般若波罗蜜多之不修学。于何修学哉。有 <lb ed="X" n="0859a04"/><lb ed="R041" n="0902b10"/>志<persName>佛</persName>道者。思之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0859a05"/><lb ed="R041" n="0902b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0859a0501">故知般若波罗蜜多是大神咒是大明咒是无上咒 <lb ed="X" n="0859a06"/><lb ed="R041" n="0902b12"/>是无等等咒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0859a07"/><lb ed="R041" n="0902b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0859a0701">此本般若波罗蜜多。彻因赅果。法本深奥。而推赞 <lb ed="X" n="0859a08"/><lb ed="R041" n="0902b14"/>之。以令知菩萨所行之深般若波罗蜜多。非对浅 <lb ed="X" n="0859a09"/><lb ed="R041" n="0902b15"/>为深之深。乃无对无待。不落名言数量之甚深法 <lb ed="X" n="0859a10"/><lb ed="R041" n="0902b16"/>性以云深也。故知者。于究竟始觉圆满妙觉之故 <lb ed="X" n="0859a11"/><lb ed="R041" n="0902b17"/>而知也。是大神咒者。无量尘劳烦恼。依于般若。刹 <lb ed="X" n="0859a12"/><lb ed="R041" n="0902b18"/>那顿破。岂浅鲜神力之可能。是大明咒者。远劫无 <lb ed="X" n="0859a13"/><lb ed="R041" n="0903a01"/>明痴暗。依于般若。总成慧用。岂微劣知照之可及。 <lb ed="X" n="0859a14"/><lb ed="R041" n="0903a02"/>是无上咒者。般若净光。盖声盖色。圆裸虚空。包罗 <lb ed="X" n="0859a15"/><lb ed="R041" n="0903a03"/>法界。世出世间。更无有物。能加上之。是无等等咒 <lb ed="X" n="0859a16"/><lb ed="R041" n="0903a04"/>者。法法淸净。法法般若。随缘应现。只此一物。更无 <lb ed="X" n="0859a17"/><lb ed="R041" n="0903a05"/>他物。何所与等。而等等之耶。故云。上天下地。唯我 <lb ed="X" n="0859a18"/><lb ed="R041" n="0903a06"/>独尊。故云。不与万法为侣。噫。唯我独往。更莫逢渠。 <lb ed="X" n="0859a19"/><lb ed="R041" n="0903a07"/>庶可言于般若矣。咒字。向後经文。训释明白。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0859a20"/><lb ed="R041" n="0903a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0859a2001">能除一切苦真实不虚故说般若波罗蜜多咒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0859a21"/><lb ed="R041" n="0903a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0859a2101">此为发明般若波罗蜜多之所为咒也。先言除苦 <lb ed="X" n="0859a22"/><lb ed="R041" n="0903a10"/>真实。後言故说咒者。以一切苦厄。尘劳万法。俱名 <lb ed="X" n="0859a23"/><lb ed="R041" n="0903a11"/>言戏论之所成立。今破除尘劳。度苦厄。依于般若。 <lb ed="X" n="0859a24"/><lb ed="R041" n="0903a12"/>般若非咒为淸净元音。何以能破除戏论名言哉。 <pb ed="X" xml:id="X26.0550.0859b" n="0859b"/> <lb ed="X" n="0859b01"/><lb ed="R041" n="0903a13"/>正所谓闻复翳根除也。故先告以除苦之真实。後 <lb ed="X" n="0859b02"/><lb ed="R041" n="0903a14"/>告以故说般若为咒。故说者。真实除苦之故也。真 <lb ed="X" n="0859b03"/><lb ed="R041" n="0903a15"/>实不虚者。言般若。真实能除苦厄。究竟涅槃。非拟 <lb ed="X" n="0859b04"/><lb ed="R041" n="0903a16"/>空花结空果也。夫般若既为咒。则亦唯有名言。都 <lb ed="X" n="0859b05"/><lb ed="R041" n="0903a17"/>无实義。故金刚般若云。知我说法。如筏喩者。法尙 <lb ed="X" n="0859b06"/><lb ed="R041" n="0903a18"/>应捨。何况非法。圆觉云。修多罗教。如标月指。若复 <lb ed="X" n="0859b07"/><lb ed="R041" n="0903b01"/>见月。了知所标毕竟非月。若不解此。闻说般若。又 <lb ed="X" n="0859b08"/><lb ed="R041" n="0903b02"/>执真实。别求法相。更迷乱矣。齐此文正。从初呼名 <lb ed="X" n="0859b09"/><lb ed="R041" n="0903b03"/>起。发明开示竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0859b10"/><lb ed="R041" n="0903b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0859b1001">即说咒曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0859b1005" cb:place="inline">揭谛揭谛波罗揭谛波罗僧揭谛菩提萨 <lb ed="X" n="0859b11"/><lb ed="R041" n="0903b05"/>婆诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0859b12"/><lb ed="R041" n="0903b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0859b1201">此直示般若之咒也。令末世众生。缘念于此。则不 <lb ed="X" n="0859b13"/><lb ed="R041" n="0903b07"/>随逐世间戏论名言。循声流转。则乃圆闻淸净。达 <lb ed="X" n="0859b14"/><lb ed="R041" n="0903b08"/>耳圆通。遊涅槃路。有斯利益。故即说咒。故咒之所 <lb ed="X" n="0859b15"/><lb ed="R041" n="0903b09"/>以为般若也。存本梵语。无有翻译。盖为般若。不落 <lb ed="X" n="0859b16"/><lb ed="R041" n="0903b10"/>名言義谛。虽有说而未尝说。即可闻而无所闻也。 <lb ed="X" n="0859b17"/><lb ed="R041" n="0903b11"/>在前经文。为显说般若。此为密说般若。诸大乘经。 <lb ed="X" n="0859b18"/><lb ed="R041" n="0903b12"/>多有显密双彰者。同此旨也。噫。此经首本闻思修 <lb ed="X" n="0859b19"/><lb ed="R041" n="0903b13"/>菩萨。彰法。後有咒言。存教。今人终日求般若。而迷 <lb ed="X" n="0859b20"/><lb ed="R041" n="0903b14"/>般若者。迷于何哉。名言圈圚。跳不出耳。愿诸有情。 <lb ed="X" n="0859b21"/><lb ed="R041" n="0903b15"/>急宜知返。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0859b22"/><lb ed="R041" n="0903b16"/> <lb ed="X" n="0859b23"/><lb ed="R041" n="0903b17"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>心经开度卷<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div> </body> <back> </back></text></TEI>